Gwneud y Tapestri

Mae Tapestri Brodwaith Glaniad y Ffrancod yn 30 metr / 100 troedfedd o hyd a 53cm / 21 modfedd o ddyfnder. Cymerwyd pedair blynedd i’w gwblhau. Fe’i comisiynwyd gan Gymdeithas Celfyddydau Abergwaun fel etifeddiaeth barhaol o Ddaucanmlwyddiant yr achlysur. Mae bellach yn eiddo i ymddiriedolaeth elusennol – Ymddiriedolaeth Canolfan Glaniad y Ffrancod Abergwaun Cyf.

Dyluniwyd y Tapestri gan Elizabeth Cramp a’r cynghorwyr brodwaith oedd Rozanne Hawksley, Eirian Short ac Audrey Walker. Helpodd saith deg wyth o bobl leol i’w wneud. Fe’i cynlluniwyd mewn fformat syml ac mae’r un dyfnder â Thapestri Bayeux, (sy’n adrodd hanes Ymosodiad y Normaniaid yn 1066). Mae’r pwythau brodwaith yn bennaf yr un fath â’r rhai a ddefnyddiwyd gan y brodwyr canoloesol. Defnyddiwyd 178 o arlliwiau o wlân brodio ac mae newidiadau lliw cynnil yn dynodi dyddiau diwedd y gaeaf, y nos neu olau cannwyll.

Mae ffeithiau hanesyddol a chwedlau poblogaidd yn cyfuno â synnwyr digrifwch a llygad fanwl Elizabeth Cramp i ddarparu dehongliad dychmygus o eiliad di-sôn-amdano, ond arwyddocaol, yn hanes Cymru a Phrydain.

Dechreuodd y gwaith ym 1993, pan ofynnwyd i Elizabeth Cramp ddylunio brodwaith 100 troedfedd o hyd a 20 modfedd o ddyfnder, yn darlunio goresgyniad Gorllewin Cymru gan y Ffrancwyr ym 1797. Fe’i cynlluniwyd fel prosiect cymunedol i ddathlu daucanmlwyddiant y digwyddiad hwnnw, ym 1997. Ymchwiliodd Elizabeth Cramp i hanes y digwyddiad ac yna lluniwyd ef ar gartŵn maint chwarter mewn pensil meddal 4b. Y cam nesaf oedd defnyddio 3 rholyn o bapur i drosi’r dyluniad maint chwarter i’r cartŵn maint llawn.

Gweithiwyd Tapestri’r Goresgyniad ar gotwm naturiol a oedd yn edrych fel lliain. Ar gyfer y Tapestri defnyddiwyd Gwlân Brodio Appleton; mae’n ddiogel rhag gwyfynod, nid yw’n pylu ac mae ar gael mewn cannoedd o arlliwiau. Mae’n edau denau fel y gellir defnyddio un, dau, tri neu fwy o linynnau mewn nodwydd. Gweithiwyd y Tapestri fel 37 o baneli maint hawdd eu rheoli ar wahân a gafodd eu cysylltu â’i gilydd wedyn. Gwnaed fframiau pren syml a chafodd y ffabrig ei ymestyn a’i staplo dros y fframiau. I drosglwyddo’r dyluniad i’r ffabrig, gwnaed olrhain gofalus o baentiad Elizabeth ar bapur olrhain cyffredin. Gosodwyd carbon rhwng y ffabrig a’r papur olrhain hwn. Gan ddefnyddio pennau, cafodd yr amlinell ei drosglwyddo i’r ffabrig. Yna, cafodd y llinellau carbon gwan hyn eu “hincio” gan ddefnyddio pen lluniadu gwrth-ddŵr mân iawn.

Roedd yr holl frodwyr yn fenywod o tua thri deg i bedwar ugain a dau oed. Trefnodd y brodwyr eu hunain yn grwpiau a fyddai’n gweithio gyda’i gilydd ar eu paneli yn eu cartrefi eu hunain. Rhoddodd masnachwr adeiladwyr lleol bren addas ac adeiladodd Philip Chivers a Denys Short y fframiau. Erbyn mis Rhagfyr 1994 roedd 12 panel yn barod, ynghyd â siartiau cyfarwyddiadau a gwlân wedi’u dyrannu. Galwyd cyfarfodydd o bryd i’w gilydd fel y gallai brodwyr gymharu nodiadau a rhannu syniadau.

Yn hydref 1996 daeth y Tapestri at ei gilydd mewn un darn. Cwblhawyd y brodwaith i orgyffwrdd un panel â’r nesaf ac ychwanegwyd un ar ddeg rhes o bwythau coesyn – cyfanswm o dros un ar ddeg cant troedfedd (330 metr) ar hyd yr ymylon i fframio’r gwaith. Ym mis Ionawr 1997, gwnïwyd leinin cotwm â llaw i’r Tapestri, yn barod i’w arddangos.

Datgelwyd y Tapestri i’r cyhoedd ar Chwefror 22ain 1997 – daucanmlwyddiant y dyddiad y glaniodd lluoedd Ffrainc yng Ngharreg Wastad.